Tác động của CBAM đến ngành xuất khẩu Việt Nam

Khám phá tác động của CBAM đến ngành xuất khẩu Việt Nam, ảnh hưởng đến thép, nhôm, và cơ hội chuyển đổi xanh cho doanh nghiệp.

Tác động của CBAM đến ngành xuất khẩu Việt Nam đang trở thành một chủ đề nóng, đặc biệt khi Liên minh châu Âu (EU) áp dụng Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) nhằm kiểm soát lượng phát thải carbon từ hàng hóa nhập khẩu. Chính sách này ảnh hưởng trực tiếp đến các ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như thép, nhôm, xi măng và phân bón, buộc các doanh nghiệp phải thích nghi với các tiêu chuẩn khắt khe hơn.

CBAM không chỉ đặt ra thách thức về chi phí và năng lực cạnh tranh mà còn mở ra cơ hội thúc đẩy chuyển đổi xanh, nâng cao chất lượng sản phẩm và khả năng tiếp cận thị trường quốc tế. Bài viết này sẽ phân tích chi tiết các khía cạnh của CBAM, từ tác động kinh tế đến các giải pháp ứng phó, nhằm giúp doanh nghiệp Việt Nam chuẩn bị tốt hơn trước xu hướng thương mại toàn cầu.

Tác động của CBAM đến ngành xuất khẩu Việt Nam: Tổng quan

CBAM là gì và tại sao quan trọng?

Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) là một chính sách của EU nhằm áp thuế carbon đối với các sản phẩm nhập khẩu có lượng phát thải carbon cao. Chính sách này được thiết kế để đảm bảo các nhà sản xuất ngoài EU chịu chi phí carbon tương tự như các nhà sản xuất trong khối, từ đó ngăn chặn tình trạng “rò rỉ carbon”. Đối với Việt Nam, CBAM có tác động lớn đến các ngành xuất khẩu chủ lực sang EU, đặc biệt là các ngành công nghiệp nặng. Việc hiểu rõ cơ chế này là bước đầu tiên để doanh nghiệp chuẩn bị ứng phó hiệu quả.

Phạm vi áp dụng của CBAM

CBAM hiện tập trung vào các ngành có mức phát thải carbon lớn như thép, nhôm, xi măng, phân bón, điện và hydro. Tuy nhiên, tại Việt Nam, các ngành thép và nhôm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất do giá trị xuất khẩu sang EU chiếm tỷ trọng lớn. Theo số liệu, kim ngạch xuất khẩu thép của Việt Nam sang EU đạt khoảng 2,2 tỷ USD vào năm 2023, trong khi nhôm đạt 0,14 tỷ USD. Các ngành này cần nhanh chóng thích nghi để tránh mất thị phần.

Tác động của CBAM đến ngành xuất khẩu Việt Nam: Các ngành bị ảnh hưởng

Ngành thép: Thách thức lớn nhất

Ngành thép Việt Nam chịu tác động mạnh từ CBAM do phụ thuộc lớn vào thị trường EU. Nếu không chuyển đổi sang sản xuất xanh, dự báo đến năm 2030, giá trị xuất khẩu thép sang EU có thể giảm hơn 51%, tương đương khoảng 1,1 tỷ USD. Sản lượng thép nội địa cũng giảm 0,8%, ảnh hưởng đến toàn bộ chuỗi cung ứng. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp thép phải đầu tư mạnh vào công nghệ giảm phát thải để duy trì cạnh tranh.

Ngành nhôm: Sức ép không kém

Ngành nhôm cũng đối mặt với rủi ro lớn khi CBAM được áp dụng. Giá trị xuất khẩu nhôm sang EU có thể giảm tới 72%, tương đương 0,1 tỷ USD, do chi phí thuế carbon làm tăng giá thành sản phẩm. Tổng kim ngạch xuất khẩu nhôm của Việt Nam dự kiến giảm 4,3% so với hiện tại. Các doanh nghiệp nhôm cần nhanh chóng áp dụng các tiêu chuẩn bền vững để giảm thiểu thiệt hại.

Ngành xi măng và phân bón: Tác động hạn chế nhưng không thể xem nhẹ

Mặc dù xi măng và phân bón hiện có lượng xuất khẩu sang EU thấp, CBAM vẫn tạo ra áp lực về chi phí và tuân thủ quy định. Sau năm 2026, khi CBAM mở rộng phạm vi, các ngành này có thể đối mặt với những thách thức lớn hơn. Doanh nghiệp cần chuẩn bị từ sớm để tránh bị động trước các thay đổi chính sách. Ví dụ, một số nhà máy xi măng tại Việt Nam đã bắt đầu thử nghiệm công nghệ thu giữ carbon để đáp ứng tiêu chuẩn EU.

Tác động của CBAM đến ngành xuất khẩu Việt Nam: Chi phí và cạnh tranh

Tăng chi phí xuất khẩu

CBAM yêu cầu các doanh nghiệp xuất khẩu sang EU nộp thuế carbon dựa trên lượng phát thải của sản phẩm. Điều này làm tăng giá thành sản phẩm, giảm lợi nhuận và khiến hàng hóa Việt Nam kém cạnh tranh hơn so với các quốc gia đã áp dụng sản xuất xanh. Ví dụ, một tấn thép xuất khẩu sang EU có thể chịu thêm chi phí thuế carbon từ 50-100 USD, tùy thuộc vào mức phát thải. Doanh nghiệp cần tìm cách tối ưu hóa quy trình sản xuất để giảm chi phí này.

Áp lực chuyển đổi xanh

Để tuân thủ CBAM, doanh nghiệp phải đầu tư vào công nghệ giảm phát thải, như sử dụng năng lượng tái tạo hoặc cải tiến lò luyện. Chi phí hành chính cũng tăng do yêu cầu báo cáo và xác minh phát thải khí nhà kính. Một doanh nghiệp thép lớn tại Việt Nam đã báo cáo chi phí tuân thủ CBAM chiếm tới 5% tổng chi phí sản xuất. Những khoản đầu tư này, dù tốn kém, là cần thiết để duy trì thị phần tại EU.

Tác động của CBAM đến ngành xuất khẩu Việt Nam: Rủi ro dịch chuyển thị trường

Chuyển hướng thị trường: Lợi và hại

Trước áp lực từ CBAM, nhiều doanh nghiệp Việt Nam có thể chuyển hướng xuất khẩu sang các thị trường ngoài EU, như ASEAN hoặc Trung Quốc, để bù đắp thiệt hại. Tuy nhiên, các quốc gia phát triển khác như Mỹ, Nhật Bản cũng đang xem xét áp dụng các chính sách tương tự CBAM. Điều này có nghĩa là việc chuyển hướng thị trường chỉ là giải pháp tạm thời, không giải quyết được vấn đề dài hạn. Doanh nghiệp cần một chiến lược toàn diện hơn để thích nghi.

Nguy cơ mất thị phần dài hạn

Nếu không đáp ứng được các tiêu chuẩn của CBAM, các doanh nghiệp Việt Nam có nguy cơ mất thị phần tại EU vào tay các đối thủ từ những quốc gia đã áp dụng sản xuất xanh. Ví dụ, các nhà sản xuất thép từ Hàn Quốc và Nhật Bản, vốn đã đầu tư vào công nghệ thân thiện môi trường, có thể chiếm lĩnh thị trường EU. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chuyển đổi xanh ngay từ bây giờ.

Tác động của CBAM đến ngành xuất khẩu Việt Nam: Cơ hội từ chuyển đổi xanh

Thúc đẩy sản xuất bền vững

Mặc dù CBAM mang lại nhiều thách thức, nó cũng là động lực để doanh nghiệp Việt Nam đầu tư vào sản xuất xanh. Việc áp dụng các công nghệ giảm phát thải không chỉ giúp đáp ứng yêu cầu của EU mà còn nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường toàn cầu. Một ví dụ điển hình là Tập đoàn Hòa Phát, đã bắt đầu triển khai các dự án sử dụng năng lượng tái tạo trong sản xuất thép.

Nâng cao uy tín thương hiệu

Việc tuân thủ các tiêu chuẩn bền vững như CBAM giúp doanh nghiệp xây dựng hình ảnh thương hiệu thân thiện với môi trường. Điều này đặc biệt quan trọng khi người tiêu dùng tại EU ngày càng ưu tiên các sản phẩm có chứng nhận ESG (Môi trường, Xã hội, Quản trị). Các doanh nghiệp xuất khẩu có thể tận dụng cơ hội này để tiếp cận các phân khúc thị trường cao cấp.

Tác động của CBAM đến ngành xuất khẩu Việt Nam: Thách thức và giải pháp

Thách thức về nhận thức và năng lực

Một trong những rào cản lớn nhất là thiếu nhận thức và năng lực kỹ thuật về định giá carbon và kiểm kê phát thải, đặc biệt ở các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Nhiều doanh nghiệp chưa quen với việc tính toán lượng phát thải hoặc chuẩn bị báo cáo theo chuẩn EU. Điều này làm tăng nguy cơ bị phạt hoặc mất cơ hội kinh doanh tại thị trường EU.

Giải pháp ứng phó

Chính phủ và các hiệp hội ngành cần đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ doanh nghiệp. Một số giải pháp cụ thể bao gồm:

Xây dựng cơ chế định giá carbon: Thiết lập hệ thống định giá carbon nội địa để doanh nghiệp làm quen trước khi đối mặt với CBAM.
Đào tạo nhân lực: Tổ chức các khóa học về kiểm kê phát thải và tuân thủ CBAM cho doanh nghiệp.
Hợp tác quốc tế: Tăng cường hợp tác với EU để tiếp cận công nghệ xanh và nguồn vốn hỗ trợ.
Ví dụ, Hiệp hội Thép Việt Nam đã phối hợp với các tổ chức quốc tế để tổ chức hội thảo về CBAM, giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn về yêu cầu của chính sách này.

Tác động của CBAM đến ngành xuất khẩu Việt Nam: Vai trò của chính sách

Chính sách hỗ trợ từ Chính phủ

Chính phủ Việt Nam cần xây dựng các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi xanh, như ưu đãi thuế cho các dự án năng lượng tái tạo hoặc trợ cấp cho công nghệ giảm phát thải. Một số chương trình thí điểm tại các khu công nghiệp ở phía Nam đã cho thấy hiệu quả trong việc giảm phát thải carbon. Những mô hình này cần được nhân rộng để hỗ trợ ngành xuất khẩu.

Hợp tác giữa các bên liên quan

Sự hợp tác giữa Chính phủ, hiệp hội ngành và doanh nghiệp là yếu tố then chốt để ứng phó với CBAM. Các hiệp hội như Hiệp hội Nhôm Việt Nam có thể đóng vai trò cầu nối, cung cấp thông tin và hỗ trợ kỹ thuật cho doanh nghiệp. Đồng thời, việc kết nối với các tổ chức quốc tế sẽ giúp Việt Nam tiếp cận các nguồn lực cần thiết để chuyển đổi xanh.

Tác động của CBAM đến ngành xuất khẩu Việt Nam là một thách thức lớn, đặc biệt đối với các ngành thép và nhôm, với dự báo giảm kim ngạch xuất khẩu đáng kể và chi phí tuân thủ tăng cao. Tuy nhiên, đây cũng là cơ hội để Việt Nam thúc đẩy chuyển đổi xanh, nâng cao năng lực cạnh tranh và bắt kịp xu hướng thương mại toàn cầu. Doanh nghiệp cần chủ động đổi mới công nghệ, minh bạch phát thải và tận dụng sự hỗ trợ từ Chính phủ để giảm thiểu tác động tiêu cực. Để tìm hiểu thêm về các giải pháp ứng phó với CBAM, liên hệ với ANT EDU tại:
CÔNG TY CỔ PHẦN GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ANT EDU
Tầng 2, Sevin Office, CT1A Nam Đô Complex, Số 609 Trương Định, Phường Hoàng Mai, Thành phố Hà Nội, Việt Nam
Hotline: +84 92 298 55 55 | Email: Info@ant-edu.vn